Oplossingen bij niet-nakoming van een smart contract

Eerder heb ik het gehad over het toepassen van smart contracts in de praktijk. Ik legde uit dat smart contracts een specifieke toepassing zijn van de blockchaintechnologie. Een smart contract is een overeenkomst in de vorm van computercode. Alle transacties kunnen op een transparante wijze plaatsvinden zonder gebruik te hoeven maken van diensten van een tussenpersoon. De transactie kan alleen plaatsvinden als aan de voorwaarden in de overeenkomst is voldaan, het zogenoemde ‘if A, then B’ principe.

Door geen gebruik te hoeven maken van derden, worden processen efficiënter uitgevoerd. Daarnaast is bij een smart contract ‘op goed vertrouwen’ niet nodig. Dit vertrouwen kan geprogrammeerd en vastgelegd worden. Hoe zit het met onvoorziene omstandigheden bij een smart contract? Een blockchaintransactie is immers onomkeerbaar, en onvoorziene omstandigheden zijn onvoorzien en reeds nooit van te voren uit te sluiten. Hoe vervolgens het beste gehandeld kan worden als een onvoorziene situatie zich voordoet, zou je als oplossing kunnen meenemen in de code van het smart contract.

Stel, twee partijen nemen de tussen hun gemaakte afspraken op in een papieren overeenkomst. Eén van de twee partijen komt de gemaakte afspraken niet na. Het gewone contractenrecht kent remedies voor de niet-nakoming. Maar hoe zit het met smart contracts en niet-nakoming? In onderstaand voorbeeld van de (ver)huur van een woning middels een smart contract worden enkele problemen van dit leerstuk besproken alsook mogelijke oplossingen hiervoor aangedragen. Om het voorbeeld eenvoudig te houden heb ik de specifieke huurbeschermingswetgeving buiten beschouwing gelaten. 

Voorbeeld

Pietersen huurt via een verhuurwebsite van Janssen een appartement in Eindhoven. Het slot van het appartement is verbonden met de blockchain, zodat het bedienen van het slot door een smart contract wordt geregeld. Het smart contract is via de verhuurwebsite gesloten. Het regelt maandelijks de automatische betaling van de door Pietersen te betalen huur in ruil voor toegang tot de gehuurde woning. Stel dat Janssen het verhuurde appartement niet volgens de overeenkomst aan Pietersen aanbiedt. Het kan zijn dat er gebreken zijn aan de woning, bijvoorbeeld een lekkage. Dan is er sprake van een tekortkoming in de nakoming van de overeenkomst. Van belang is de vraag of er sprake is van een gebrek volgens de wet. Vaak moet worden geoordeeld naar de omstandigheden van het geval. Een smart contract kan dit niet toetsen. Wel kunnen Pietersen en Janssen van te voren met elkaar afspreken welk gebrek als tekortkoming moet worden beschouwd en dit laten opnemen in het smart contract.

Als een tekortkoming is vastgesteld is het vervolgens de vraag of het gebrek te herstellen is of de nakoming blijvend onmogelijk is. Indien de tekortkoming niet te herstellen is, dan dienen de parameters van het smart contract te worden gewijzigd. Hierin moet in de code van het smart contract voorzien zijn. Nakoming is anders blijvend onmogelijk. In het huur-smart contract moet dan ook worden geprogrammeerd dat parameters met betrekking tot het gehuurde te wijzigen zijn. 

Vervolgens moet de tekortkoming kunnen worden toegerekend. Deze toerekening hangt andermaal af van de omstandigheden van het geval. Er moet dus worden teruggevallen op afspraken die Pietersen en Janssen vooraf met elkaar maken.

Tenslotte resteert de vraag of het verzuim van rechtswege is ingetreden. Als Pietersen in dit kader Janssen in gebreke moet stellen dan doet hij een melding aan de blockchain. Het smart contract zal dan automatisch een voorgeprogrammeerde ingebrekestelling naar Janssen versturen. Janssen moet dan binnen de gestelde termijn het gebrek herstellen anders treedt Janssen in verzuim. Is er sprake van blijvende onmogelijkheid, dan kan het smart contract worden ontbonden en is Janssen een schadevergoeding verschuldigd.

Door het leerstuk niet-nakoming en de bijbehorende oplossingen direct in een smart contract te programmeren kunnen partijen tegen onvoorziene situaties worden beschermd. Het is dan ook van belang dat de partijen vooraf duidelijke afspraken maken, zodat het zelfuitvoerende karakter van het smart contract niet tot ongewenste gevolgen leidt. 

Vragen?

Wilt u meer weten over de werking van smart contracts en of binnen uw bedrijf de processen efficiënter kunnen worden uitgevoerd? U kunt altijd contact opnemen met mr. Van Nunen; zij denkt graag met u mee.